لجستیک و مدیریت زنجیره تامین، مفاهیمی بنیادی هستند که در دنیای حمل و نقل و تامین نیازهای مصرف کنندگان نقش حائز اهمیتی را ایفا می‌کنند.

دو مفهوم «لجستیک» و «مدیریت زنجیره تامین» در عصر ارتباطات و حمل و نقل امروزی بسیار پرکاربرد و مهم هستند. لجستیک در واقع یک فرآیند برنامه‌ریزی و مدیریتی است که تعیین می‌کند مواد و منابع اولیه و مورد نیاز برای تولید یک محصول یا خدمات چگونه تهیه، انبار و بدست مصرف کننده نهایی ارسال شوند. این واژه اکنون در اکثر کسب و کارها به شرکت‌های فعال در بخش تولید اشاره دارد و به چگونگی مدیریت منابع و حرکت آن در طول زنجیره تامین مربوط می‌شود. در طول انجام فرآبند لجستیک، مدیریت زنجیره تامین نیز بخش بسیار مهم و لاینفک آن محسوب می‌شود.

لجستیک

لغت لجستیک در اصل ریشه یونانی دارد و در موارد نظامی به معنای جابجایی مهمات و جیره غذایی عوامل دخیل در جنگ از مبدا به مقصد نهایی است. در امر کسب و کار امروزی نیز مفهوم لجستیک با همان کارکرد اولیه خود مورد استفاده قرار می‌گیرد که شامل برخی جریان‌های بیرونی و درونی است. لجستیك در عمل به معنای فرآیند تدارکات، برنامه‌ریزی، اجرا، کنترل و نظارت بر کیفیت حمل و نقل و مراقبت از مرسولات از مبدا به مقصد است. هدف اصلی آن هم تامین نیازها و خدمات مورد نیاز مشتریان و مصرف کنندگان محسوب می‌شود. البته ما مفهوم لجستیک را در یک مقاله مجزا به طور کامل مورد بررسی قرار دادیم و به همین دلیل در این بخش به ارائه توضیح مختصری درباره مفهوم لجستیک اکتفا می‌کنیم. اما در طول فرآیند لجستیک، مدیریت زنجیره تامین چه نقشی دارد؟

supply-management / مدیتریت زنجیره تولید

مدیریت زنجیره تامین

مدیریت زنجیره تامین در اصل به معنای مدیریت جریان تولید و ارسال کالاها و خدمات بوده که شامل برنامه‌ریزی، اجرا، کنترل کیفیت و عرضه محصولات و خدمات مورد نیاز مصرف کنندگان در بهترین و بهینه‌ترین حالت ممکن است. اما لجستیک و مدیریت زنجیره تامین در عمل چگونه به یکدیگر مرتبط می‌شوند و چه ارتباطی با یکدیگر دارند؟

مطلب مرتبط: چه فرآیندهایی در مدیریت زنجیره تامین اجرا می‌شوند؟

درواقع زنجیره تامین به مجموعه‌ای از افراد، منابع و فعالیت‌هایی گفته می‌شود که در فرآیند تولید و توزیع و فروش یک کالا نقش کلیدی را ایفا می‌کنند. به عبارت دیگر این عوامل، مواد اولیه را از تامین کننده مورد نظر دریافت کرده و به سازنده یا کارخانه نهایی منتقل می‌کنند. زنجیره تامین همچنین می‌تواند مسئولیت ارسال یا تحویل کالاها و خدمات به مشتریان نهایی را نیز بر عهده بگیرد. به عبارت ساده‌تر، زنجیره تامین یعنی کلیه اموری که موجب می‌شوند، مواد خام و اولیه به محصول نهایی تبدیل شوند و به دست مصرف کننده نهایی برسند.

مواردی چون تامین مواد اولیه، جابجایی آنها، انبار کردن، استفاده از مواد خام در جهت تولید و توزیع محصولات و رسیدن کالا به دست مصرف کننده نهایی، همگی مواردی هستند که زنجیره تامین را تشکیل می‌دهد. افرادی چون تامین کننده مواد اولیه، تولیدکننده، سرمایه‌ گذار، عمده فروش، خرده فروش و توزیع کننده نیز در زنجیره تامین نقش دارند و بخشی از آن هستند.

اجزا و اهداف مدیریت زنجیره تامین

مدیریت زنجیره تامین نیز به معنای مدیریت و نظارت بر جریان تولید محصولات و خدمات بوده که شامل برنامه‌ریزی، کنترل، تولید و توزیع محصولات و خدمات به اقتصادی‌ترین شیوه ممکن است. مدیریت و برنامه‌ریزی برای این مجموعه بزرگ از نقطه شروع (مرحله تولید) تا نقطه پایان (مرحله ارسال به مشتری) باید به صورتی انجام شود که برای شرکت تولیدکننده، صرفه اقتصادی داشته باشد. یعنی با کمترین هزینه ممکن، بهترین محصول به مشتریان نهایی ارائه شود. هدف اصلی کسب و کارها، کارخانه‌ها و شرکت‌های بزرگ از تشکیل زنجیره تامین و مدیریت آن، «کاهش هزینه‌های جاری» است. اما به منظور پیاده‌سازی این مفهوم در کسب کارها، باید از علم مدیریت زنجیره تامین استفاده کنید. این علم شامل روش‌های مختلف در جهت یکپارچه‌سازی کارآمد و بهینه فرآیندهای تولید تا توزیع یک محصول است.

مطلب مرتبط: همه آنچه که باید درباره نقش حمل و نقل در لجستیک بدانید

اهداف اصلی استفاده از مدیریت زنجیره تامین در یک شرکت یا کسب و کار شامل:

  • کاهش یا صرفه‌جویی در هزینه‌ها
  • افزایش مسئولیت پذیری سازمان در قبال مشتریان
  • افزایش سرعت انجام امور
  • افزایش میزان بهره‌روی و سود

اما مدیریت زنجیره تامین از 5 بخش اصلی تشکیل می‌شود که هریک از آنها نقش حائز اهمیتی را در این فرآیند ایفا می‌کنند. پنج بخش اصلی مدیریت زنجیره تامین شامل موارد زیر است:

پنج اصل مدیریت زنجیره تامین

برنامه‌ریزی

اصلی‌ترین و بنیادی‌ترین مرحله مدیریت زنجیره تامین، «برنامه‌ریزی» است. در این مرحله، تمرکز صاحبان کسب و کار باید بر توسعه یک طرح استراتژیک و با هدف افزایش سود باشد. . مدیریت زنجیره تامین به طور عمده بر برنامه‌ریزی و توسعه مجموعه‌ای از معیارها تمرکز می‌کند که می‌توانند نیازها و خواسته‌های مشتریان را به شیوه‌ای بهینه برطرف سازند.

منابع

پس از برنامه‌ریزی دقیق، گام بعدی توسعه و یافتن منابع مناسب است. یعنی باید تامین‌ کنندگان مناسبی را برای تهیه مواد خام و اولیه محصولات خود پیدا کنید.

تولید

مرحله تولید نیز به معنای تولید و تامین محصولات مورد نیاز مشتریان است. در این مرحله، محصولات مورد نظر طراحی، تولید، آزمایش و بسته‌بندی شده و برای تحویل به مشتری آماده می‌شوند.

ارسال

بخش ارسال یا تدارکات نیز وظیفه صفر تا صد هماهنگی و تحویل محصول به مشتریان را بر عهده دارد. محصولات نهایی از طریق تامین‌کننده به مشتری نهایی ارسال می‌شوند. مرحله ارسال محصول عموما تحت عنوان لجستیک نیز شناخته می‌شود و شرکت‌ها برای دریافت و ارسال سفارش مشتریان، انبارداری و انتخاب وسیله نقلیه مناسب برای حمل محصول با یکدیگر همکاری می‌کنند و همین بخش است که مدیریت زنجیره تامین را به لجستیک مرتبط می‌سازد.

ارجاع

این مرحله نیز آخرین مرحله مدیریت زنجیره تامین است که در طی آن محصولات معیوب یا آسیب‌دیده، توسط مشتری به شرکت تامین کننده بازگردانده می‌شود. در این مرحله نیز شرکت باید به شکایات و درخواست‌های مشتریان خود رسیدگی کرده و محصول مطلوب مشتری را مجددا ارسال نماید.

مطلب مرتبط: یکپارچه سازی حمل و نقل با لجستیک کالا چه فوایدی دارد؟

زنجیره تامین علاوه بر بخش‌های اصلی دارای برخی اصول و ضوابطی نیز هست. هفت اصل کلی مدیریت زنجیره تامین شامل موارد زیر است:

  • تقسیم‌بندی مشتریان بر اساس نیاز آنها
  • سفارشی سازی شبکه حمل و نقل یا لجستیک مطابق با مرسولات
  • ارزیابی نوع و میزان تقاضا به منظور تخصیص بهینه منابع اولیه
  • ایجاد کانال‌های آسان برای دسترسی مشتری به محصول
  • مدیریت منابع در جهت کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری
  • توسعه زنجیره تامین به منظور پشتیبانی و تامین نیاز طیف وسیعی از مصرف کنندگان
  • ارزیابی و پیگیری سطوح کیفی ارائه خدمات در جهت افزایش رضایت مشتریان و جذب مشتریان بیشتر

سخن پایانی

همانطور که اشاره کردیم، مفهوم لجستیک و مدیریت زنجیره تامین در حمل و نقل و تولید محصولات مختلف بسیار پررنگ‌تر از گذشته شده است. . لجستیك در عمل به معنای فرآیند تدارکات، برنامه‌ریزی، اجرا، کنترل و نظارت بر کیفیت حمل و نقل و مراقبت از مرسولات از مبدا به مقصد است. مدیریت زنجیره تامین نیز در جهت بهینه‌سازی و کاهش هزینه‌های یک شرکت بکار گرفته می‌شود که هدف آن افزایش سود و بهره‌وری است. این دو مفهوم به یکدیگر مرتبط هستند و در بخش ارسال محصولات به دست مشتری نقش مهمی را ایفا می‌کنند.