لوازم جانبی عمومی و اختصاصی

لوازم جانبی عمومی و اختصاصی

1 حفاظهای جانبی (گاردهای بغل)

1-1 ویژگی ها و الزامات

خودروهای سبک و سنگین حمل بار باید بگونه‌ای ساخته یا تجهیز شوند که از عابرین پیاده، دوچرخه سوارها و موتورسیکلت سوارها در برابر خطر احتمالی و زیر چرخ رفتن محافظت نماید.

1-1-1 حفاظ جانبی نباید پهنای کلی خودرو را افزایش دهد و قسمت اصلی سطح بیرونی آن نباید بیشتر از 120 میلی‌متر به سمت داخل از بیرونی‌ترین صفحه (حداکثر پهنا) خودرو باشد. انتهای جلویی آن می‌تواند در برخی خودروها به مت داخل برگردانده شود. انتهای عقبی آن به سمت داخل نباید بیشتر از 30 میلی‌متر از بیرونی‌ترین قسمت لبه لاستیکهای عقب (به استثنای هر گونه برآمدگی لاستیکها در نزدیکی زمین) فاصله داشته و از پشتی‌ترین قسمت، حداقل 250 میلی‌متر بالاتر باشد.

1-1-2 سطح بیرونی وسیله باید همواره و اساسا مسطح یا دارای چین‌های افقی بوده و تا حد ممکن از جلو به عقب پیوسته باشد. قسمتهای مجاور می‌توانند به گونه‌ای روی هم قرار گیرند که این لبه روی هم افتاده، به طرف پایین یا عقب قرار گرفته یا با فاصله‌ای که بیشتر از 25 میلی‌متر در جهت طولی نباشد، ایجاد شود به شرطی که قسمت عقبی دارای برآمدگی بطرف بیرون قسمت جلویی نباشد. سرهای گنبدی پیچ‌ها یا پرچ‌ها می‌توانند از سطح به اندازه کمتر از 10 میلی‌متر بالا بیایند و دیگر قسمتها ممکن است تا همان حد جلو بیایند به شرطی که هموار و تقریبا گردد باشند. همه لبه‌های خارجی و گوشه‌ها باید با شعاع بیشتر از 5/2 میلی‌متر گرد شده باشد.

1-1-3 حفاظ جانبی ممکن است شامل یک سطح تخت پیوسته یا شامل یک یا چند ریل افقی یا ترکیبی از سطح و ریل باشد. در هنگام استفاده از ریل‌ها، فاصله آنها نباید از 300 میلیمتر بیشتر بوده و ارتفاع مقطع آن نباید کمتر از حالات زیر باشد:

برای خودروهای با حداکثر جرم بیش از 5/3 و کمتر از 12 تن، فاصله نباید کمتر از 50 میلیمتر ارتفاع باشد.

برای خودروهای باحداکثر جرم بیش از 12 تن، فاصله نباید کمتر از 100 میلیمتر ارتفاع باشد.

ترکیب سطوح و ریل‌ها باید یک وسیله محافظ جانبی پیوسته را تشکیل داده و البته الزامات بند 2-1-2 را نیز فراهم آورد.

1-1-4 لبه رو به جلو محافظ جانبی باید به صورتی ساخته شود که فاصله آن از عقب‌ترین قسمت لاستیک کمتر از 300 میلی‌متر نباشد (پارامتر A در شکل 1)

21-1-5 لبه رو به عقب محافظ جانبی نباید بیشتر از 300 میلیمتر جلوی صفحه فرضی عمودی، عرضی مماس به جلوترین قسمت لاستیک به آخرین چرخ عقبی باشد (پارامتر B در شکل 1)

1-1-6 ارتفاع لبه پایینی محافظ جانبی نباید در هیچ نقطه‌ بیشتر از 550 میلی‌متر بالاتر از سطح زمین باشد (پارامتر C در شکل 1).

1-1-7 فاصله بیم لبه بالایی محافظ و پایین‌ترین لبه تجهیزات بار نباید بیشتر از 350 میلی‌متر باشد (پارامتر D در شکل 1).

1-1-8 هنگامی که لبه جلویی در جهت دیگر فضای باز امتداد پیدا می‌کند، لبه باید شامل یک عضو عمودی پیوسته که بر روی کل ارتفاع محافظ گسترش یافته باشد. وجوه بیرونی و جلویی این عضو در مورد خودروهای با حداکثر جرم بیش از 5/3 و کمتر از 12 تن باید حداقل در فاصله 50 میلی‌متر از عقب اندازه‌گیری شده و 100 میلی‌متر نیز به طرف داخل برگردانده شود و در مورد خودروهای با حداکثر جرم بیش از 12 تن حداقل در فاصله 100 میلی‌متر از سمت عقب اندازه‌گیری شده و در 100 میلی‌متر به طرف داخل برگردانده شوند.

1-1-9 در مورد خودروهایی که فاصله 300 میلی‌متر لبه جلوی حفاظ در آنها در داخل کابین واقع می‌شود، محافظ باید به گونه‌ای ساخته شود که با چارچوب اتاق تماس داشته و در صورت لزوم به اندازه 45 درجه به طرف داخل بگردد. یک فاصله طولی 100 میلی‌متری باید بیم لبه جلویی و چارچوب اتاق در مورد کابین‌های معلق یا کابین‌های بالا رونده وجود داشته باشد. در این حالت، مفاد بند 1-1-8 قابل کاربرد نیست.

1-1-10 در خودروهایی که حفاظ در قسمت عقب اتاق قرار گرفته و محافظ جانبی همانطور که در بند قبل گفته شده که به اختیار سازنده به طرف جلو امتداد می‌یابد نیز باید طبق بند قبل عمل گردد.

1-1-11 محافظ‌های جانبی باید اساسا صلب بوده و به طور ایمن نصب شده (آنها نباید در کاربرد معمولی وسیله نقلیه بخاطر ارتعاشات در معرض باز شدن قرار بگیرند) به جز قسمت‌های اعلام شده در بند 2-1-10 از فلز یا هر ماده مناسب دیگر باید ساخته شوند. حفاظ‌های جانبی وقتی مناسب هستند که توانایی تحمل نیروی استاتیکی افقی یک کیلو نیوتن را که به طور عمود به هر قسمت سطح خارجی آن به وسیله مرکز یک سمبه که مقطع آن دایره و تخت بوده و دارای قطر 10+ـ 22 میلی‌متر می‌باشد را داشته باشند.

1-1-12 در مورد استثنائات بندها، شرایط آزمون، شرایط اندازه‌گیری و سایر موارد بایستی به استاندارد ملی ایران به شماره 6671 مراجعه نمود.

1-1-13 اجزایی که باید به طور دائمی به خودرو محکم شوند، مثل جعبه باطری، مخازن هوا، مخازن سوخت، لامپ‌ها، آینه‌ها، چرخ‌های زاپاس و جعبه‌های ابزار را می‌توان در داخل حفاظ جانبی جای داد به شرط آنکه این اجزا احتیاجات ابعادی لازم برای جلوگیری از زیر چرخ رفتن را برآورده سازد.

1-1-14 از حفاظ جانبی نباید برای الصاق ترمز و لوله‌های هوا یا هیدرولیک استفاده شود. اگر طرفین وسیله نقلیه طوری طراحی شده و یا تجهیز شوند که به وسیله شکل و خصوصیات اجزا خود با هم خواص جانبی را داشته باشند، می‌توانند به عنوان جایگزین محافظ‌های جانبی در نظر گرفته شوند.

1-1-15 در صورتی که به دلیل نصب برخی تجهیزات بر روی خودرو نتوان از حفاظ بغل به صورت یک تکه استفاده نمود، اتاق ساز می‌تواند آن را به صورت دو تکه و یا چند تکه بر روی خودرو نصب نماید به شرطی که الزامات رعایت گردد.

شکل 1 نمای نصب حفاظ جانبی از طرفین

2 محل نصب پلاک عقب خودرو

2-1 الزامات محل نصب پلاک عقب

هنگام نصب کاربری و اتاق بار بر روی خودرو در رابطه با نصب پلاک عقبی بایستی به موارد زیر توجه نمود:

2-1-1 موقعیت نصب پلاک خودرو بعد از نصب اتاق بار ترجیحا نباید دچار تغییر اساسی شود.

2-1-2 پلاک عقب می‌تواند در چپ یا وسط نصب شود.

2-1-3 هنگام نصب پلاک عقبی بایستی دقت نمود تا هیچ مانعی در جلوی پلاک وجود نداشته باشد.

2-1-4 محل نصب پلاک عقبی بایستی به گونه‌ای در نظر گرفته شود که پلاک به خوبی قابل رویت باشد و چراغ پلاک عقب آن را به خوبی روشن کند.

2-1-5 ارتفاع لبه پایینی محل نصب پلاک از زمین نباید از 30 میلی‌متر کمتر بوده  ارتفاع لبه بالایی نباید از 120 سانتی‌متر بیشتر باشد. در شرایط خاص که امکان نصب پلاک در ارتفاع کمتر از 120 سانتی‌متر باشد ارتفاع آن را می‌توان تا 2 متر بالا برد.

یادآوری: در صورت تغییر محل نصب پلاک بایستی محل نصب چراغ پلاک را نیز به نحوی انتخاب کنیم تا چراغ بتواند در شب و در نور کم نیز پلاک را به خوبی روشن کند.

2-1-6 برای اطلاع از شکل و ابعاد فضای نصب پلاک عقب، فضای محل نصب و استقرار پلاک، الزامات هندسی مربوط به قابلیت دید و نحوه تعیین ارتفاع پلاک از زمین به استاندارد ملی ایران شماره 6491 مراجعه شود.

محل نصب پلاک عقب

ارتفاع لبه پایینی پلاک نسبت به سطح زمین
شکل 2- محل نصب پلاک عقب

 

3 حفاظ عرضی عقب (سپر عقب)

3-1 ویژگی ها و الزامات نصب حفاظ عرضی عقب

3-1-1 به منظور جلوگیری از ورود وسایل نقلیه کوچک به فضای زیر شاسی خودرو از عقب، لازم است حفاظ عرضی در قسمت انتهایی اتاق بار نصب گردد. ارتفاع لبه پایینی حفاظ عرضی از سطح زمین باید حداقل 30 سانتی‌متر و طراحی آن به صورتی باشد که به موقعیت نصب  و نمای دید پلاک عقب و مجموعه چراغ‌های عقب خللی وارد ننماید.

3-1-2 حفاظ باید تا حد امکان به عقب خودرو نزدیک بوده و در محدوده‌ای نصب شود که حداقل 10 سانتی‌متر از طرفین محور عقب عریض‌تر است. هیچ نقطه‌ای از لبه پایین حفاظ در حالت بارگذاری شده نباید بیش از 55 سانتی‌متر از سطح زمین فاصله داشته باشد.

3-1-3 پهنای حفاظ در هیچ نقطه‌ای از آن نباید نسبت به خارجی‌ترین نقاط اندازه‌گیری شده چرخ‌ها (به غیر از نقاط تماس لاستیک با زمین) بیشتر شده یا نباید در هر دو طرف بیش از 10 سانتی‌متر از پهنای مجور عقب آن کوچک‌تر باشد. در صورتی که خودرو بیش از یک محور عقب داشته باشد، عریض‌ترین محور عقب ملاک خواهد بود.

3-1-4 ارتفاع سطح مقطع رام شاسی نباید کمتر از 10 سانتی‌متر باشد. گوشه‌های جانبی رام شاسی نباید به عقب خم شود یا لبه تیز داشته باشد؛ در صورتی که لبه‌های جانبی رام شاسی به بیرون گرد شده و دارای شعاع انحنا حداقل 5/2 میلی‌متر باشند، این الزام برآورده می‌شود.

3-1-5 می‌توان حفاظ را به گونه‌ای طراحی کرد که موقعیت آن در عقب خودرو قابل تغییر باشد. در این صورت باید تضمین شود که حفاظ در موقعیت تعیین شده ثابت بوده و هرگونه جابجایی ناخواسته آن غیر ممکن می‌باشد. در صورت لزوم باید بتوان حفاظ را با اعمال نیروی حداکثر 400 نیوتن جابجا نمود.

3-1-6 حفاظ باید در برابر نیروهایی که موازی محور طولی خودور اعمال می‌شوند، مقاومت کافی داشت باشد و در وضعیت کاری به تیرک شاسی یا هر قطعه جایگزین آن متصل شده باشد.

3-1-7 برای اطلاع از موارد استثنا شرایط آزمون و الزامات دیگر به استاندارد ملی ایران شماره 6480 مراجعه شود.

شکل 3 – محل نصب حفاظ عرضی عقب

4 موقعیت نصب چراغ‌ها

4-1 الزامات کلی نصب چراغ‌ها

در هنگام نصب اتاق بار بر روی خودروهای گروه N لازم است تا چراغ‌ها و شب نماهای جانبی و عقب بر روی خودرو نصب گردند که برای نصب هر کدام بایستی به الزامات مربوط ه توجه داشت.

در خودروهای گروه N چراغ‌های عقب معمولا مجموعه‌ای متشکل از چراغ ترمز، چراغ موقعیت عقب، شب نمای عقب، مه شکن عقب و چراغ دنده عقب است که همگی بر روی یک مجموعه و به صورت یکپارچه نصب شده‌اند و به صورت جفت در عقب خودرو نصب می‌گردند. اما در مواقعی نیز این چراغ‌ها به صورت یکپارچه هستند. این چراغ‌ها بر روی خودروها به صورت شاسی و به صورت موقت نصب می‌گردند و نصب نهایی آنها بعد از نصب اتاق بار انجام می‌شود.

به هرحال در هنگام نصب اتاق بار بایستی توجه داشت تا الزامات مربوط به هر چراغ به خوبی رعایت شود.

4-1-1 هنگام نصب چراغ‌ها بایستی دقت نمود تا هیچ مانعی در جلوی چراغ‌ها وجود نداشته باشد و لاز است تا نور چراغ‌ها بدون وجود هرگونه مانعی قابل رویت باشد.

4-1-2 محل نصب چراغ‌ها بایستی ثابت و محکم باشد و نباید چراغ‌ها را بر روی اجزا متحرک نصب نمود.

4-1-3 هنگام نصب چراغ‌ها بایستی دقت نمود تا در نحوه اتصالات الکتریکی چراغ‌ها تغییری ایجاد نشود.

4-1-4 چراغ‌های نصب شده بر روی خودرو در زمان نصب کاربری بایستی دارای تاییدیه بوده و از سوی شرکت سازنده خودرو تامین گردد.

یادآوری: نصب هرگونه چراغ اضافی بر روی خودرو که مغایر با الزامات ذکر شده باشد، به طور کلی ممنوع است.

4-1-5 به منظور اطلاع از سایر الزامات نصب چراغ به استاندارد ملی ایران شماره 6479 مراجعه شود.

 

4-2 چراغ دنده عقب

4-2-1 تعداد

یک یا دو عدد

4-2-2 موقعیت

4-2-2-1 پهنا

الزام خاصی ندارد.

4-2-2-2 ارتفاع

 

5 سیستم ممانعت از پاشش

5-1 گلگیر

5-1-1 گلگیر باید دارای عرض کلی (q) که حداقل برای پوشاندن تمام پهنای لاستیک (b) یا تمام پهنای دو لاستیک (t) (در مورد چرخ‌های دوقلو) کافی باشد. این مقادیر میانگین برای لاستیک/چرخ به وسیله سازنده مشخص می‌شود. ابعاد (b) و (t) باید باستثنای هرگونه علامت، شیار، نوار محافظ و غیره روی دیوار لاستیک در ارتفاع توپی اندازه‌گیری شوند.

شکل 5 – پهنای گلگیر و موقعیت لبه کناری آن

 

5-1-2  گلگیرها باید مناطق نزدیک به بالا، جلو و پشت لاستیک یا لاستیک‌ها را به روش زیر بپوشانند:

درحالت محورهای منفرد یا محورهای چندتایی که در آن فاصله (d) میان لاستیک‌ها روی محورهای مجاور از 300 میلی‌متر تجاوز می‌کند، لبه پایینی کناره بیرونی باید با فواصل و شعاع‌های زیر که نسبت به مرکز چرخ اندازه گرفته می‌شود، قرار گیرد (به شکل 6 مراجعه شود).

شکل 6 – ابعاد گلگیر و کناره‌های بیرونی

الف) محورهای مجهز به چرخ‌های هدایت شونده یا خودگردان

از لبه جلو (به سمت جلوی وسیله نقلیه) (نوک c در 30 درجه)

به لبه عقب (به سمت عقب وسیله نقلیه) (نوک A در 100 میلی‌متر)

ب) محورهای مجهز به چرخ‌های هدایت نشونده

از لبه جلو (نوک c در 20 درجه)

به لبه عقب (نوک A در 100 میلی‌متر)

باید توجه داشت که R شعاع لاستیک نصب شده در وسیله نقلیه و Rv شعاع لبه پایین کناره خارجی می‌باشد.

5-1-3 در حالت محورهای چندتایی که فاصله (d) مابین لاستیک‌ها روی محورهای مجاور از 300 میلی‌متر تجاوز نمی‌کند، لبه‌های خارجی قرار گرفته و در فضای بین محورها نباید در فاصله بیان شده در بند 5-1-2 قرار گیرد و باید به گونه‌ای به سمت پایین امتداد یابد که از 150 میلی‌متر بالای خط افقی عبوری از مرکز چرخ‌ها بیشتر نشود یا به اندازه‌ای که فاصله افقی بین لبه‌های پایینی از 60 میلی‌متر تجاوز نکند (به شکل 7 مراجعه شود).

شکل 7 – ابعاد گلگیر و کناره بیرونی برای محورهای فرمان‌ پذیر و ثابت

5-1-4 سمت جلوی قطعه عقب گلگیر باید به وسیله کاهش پاشش مجهز شود. این وسیله باید داخل گلگیر را به ارتفاع معین توسط خط مستقیم گذار از مرکز چرخ که زاویه حداقل 30 درجه را با افق تشکیل می‌دهد، بپوشاند (به شکل 8 مراجعه شود).

شکل 8 – موقعیت نصب گلگیر و باران گیر

5-1-5 اگر گلگیرها از چندین جز ساخته شده باشند، به هنگام نصب نباید دارای هیچگونه روزنه‌ای باشد تا از پاشش به بیرون در زمان حرکت وسیله نقلیه جلوگیری شود.

6-2 باران گیر

6-2-1 باران گیرها نیز نباید خطر پرتاب اشیا کوچک با ویژه سنگریزه‌هایی که به وسیله لاستیک‌ها از زمین برداشته شده و به طرف بالا یا به اطراف و به سوی کاربران جاده (پیاده‌ها و…) پرتاب می‌شوند را کاهش دهند.

6-2-2 پهنای باران گیر باید به اندازه‌ای باشد که الزامات (q) در بند 6-1-1 را برآورده شود مگر در مواردی که باران گیر در داخل گلگیر است (در چنین حالتی پهنای آن باید لااقل لا آج تناس لاستیک برابر باشد).

6-2-3 جهت باران گیر باید عمودی باشد. حداکثر ارتفاع لبه پایینی نباید از 200 میلی‌متر بیشتر شود. این فاصله در آخرین محور خودرو تا 300 میلی‌متر افزایش می‌یابد که در آن، فاصله شعاعی لبه پایینی کناره خارجی Rv از ابعاد شعاع لاستیک‌های نصب شده روی چرخ‌های محور، متجاوز نمی‌شود.

شکل 9 – موقعیت نصب گلگیر و باران گیر

 

6-2-4 فاصله باران گیر نسبت به لبه عقبی لاستیک (که به صورت افقی اندازه‌گیری می‌شود) نباید بیش از 300 میلی‌متر باشد.

6-2-5 در محورهای چندتایی که فاصله (d) بین لاستیک‌های محورهای مجاور کمتر از 250 میلی‌متر است، تنها مجموعه‌ چرخ‌های عقب باید به باران‌ گیر مجهز شوند. در حالتی که فاصله (d) بین لاستیک‌های محورهای مجاور بیشتر از 250 میلی‌متر است، باید یک باران گیر پشت هر چرخ قرار گیرد (به شکل 10 مراجعه شود).

شکل 10 – ابعاد گلگیر و کناره بیرونی برای محورهای فرمان پذیر و ثابت

-2-6 باران گیرها نباید در اثر اعمال نیروی 3 نیوتن به ازای 100 میلی‌متر از پهنای باران گیر که به نقطه‌ای در فاصله 50 میلی‌متری نسبت به بالای لبه پایینی باران گیرها اعمال می‌شود، بیش از 100 میلی‌متر به سمت عقب تغییر شکل دهند.

6-2-7 وجود شکاف‌هایی که امکان پاشش به بیرون را فراهم کنند، بین لبه عقب پایینی گلگیر و باران گیرها مجاز نیست.

 

7 حمل کالای خطرناک

با توجه به استاندارد ملی شماره 6741 در مورد حمل کالای خطرناک بایستی تاییدیه مربوطه از طرف شرکت‌های خودروساز اخذ گردد و به شرکت‌های کاربری ساز و نصاب کاربری اعلام گردد. در صورتی که خودور قابلیت حمل کالای خطرناک را داراست، تمامی اطلاعات مربوط و همچنین دستورالعمل ساخت کاربری و نکات ایمنی باید از طرف شرکت‌های خودروساز اعلام گردد. در صورتی که خودرو قابلیت حمل کالای خطرناک را نداردو مجوز آن از طرف خودروساز با تکیه بر تاییدیه از طرف موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران اعلام نشده است، کاربری ساز و یا نصاب کاربری حق ساخت و یا نصب کاربری‌هایی را که توسط آن کالاهای خطرناک تعریف نشده در استاندارد مذکور حمل می‌شوند را ندارد.

 

8 نصب پلاک شناسایی اتاق بار

8-1 هر اتاق بار باید پلاک شناسایی با مندرجات زیر را داشته باشد. پلاک باید توسط نصاب کاربری نصب شود.

8-2 پلاک شناسایی باید به طور محکم و ثابت و در وضعیتی نصب شود که به سهولت قابل دسترسی و رویت باشد. اطلاعات زیر باید به وضوح و به طوری که پاک نشود بر روی پلاک شناسایی درج شود.

یادآوری: پلاک شناسایی روی قطعه قابل تعویض نصب شود.

8-2-1 نام کاربری ساز

8-2-2 نام نصاب کاربری

8-2-3 شماره تاییدیه استاندارد کاربری ساز

8-2-4 شماره تاییدیه نصاب کاربری

8-2-5 شماره شاسی خودرو

8-2-6 شماره شناسایی کاربری

یادآوری: انتخاب شماره شناسایی کاربری بر عهده کاربری ساز است.

8-2-7 جرم کاربری نصب شده

8-2-8 جرم مجاز بارگذاری که عبارت است از جرم ناخالص خودرو منهای جرم کاربری

8-2-9 ابعاد کاربری شامل حداکثر طول، عرض و ارتفاع

  • تغییرات در تکیه گاه‌های اطاق راننده، وسایل قفل شونده و دوران دهنده
  • هرگونه تغییر بر روی شاسی شامل برش کاری، سوراخ کاری و جوش کاری
  • تغییرات در سیستم الکتریکی
  • تغییرات دراورهنگ جلو با توجه به حدود وزن و قوانین ملی
  • تغییر تعلیق مکانیکی به تعلیق نیوماتیک یا تعلیق مرکب
  • تغییرات بر روی اتاق راننده
  • تغییرات در سیستم اگزوز و هوای ورودی به موتور
  • تغییرات در سیستم خنک کننده موتور
  • تغییرات بر روی محورهای جلو و عقب
  • تغییرات در سیستم ترمز موتور
  • تغییرات در گیربکس
  • تغییر اندازه تایر
  • تغییرات در سیستم ترمز
  • تغییرات در سیستم فرمان
  • هرگونه تغییرات روی شاسی

 

9 تغییرات غیرمجاز بر روی خودرو

9-1 تغییر در نوع کاربری: تبدیل چهار نوع کاربری تعریف شده به یکدیگر مجاز نیست. اما کاربری‌های هر نوع کاربری را می‌توان تغییر داد. از این رو تغییر کاربری فقط در مورد زیر کاربری‌های تعریف شده مجاز خواهد بود.

9-2 تغییر در ابعاد و جرم مجاز خودرو: با نصب کاربری، ابعاد مجاز تعریف شده برای خودرو توسط خودروساز نباید تغییر کند. همچنین تغییر جرم مجاز خودرو نیز مجاز نیست.

9-3 کوتاه یا بلند کردن فاصله طولی بین محورها

9-4 تغییر در امتداد محورها

9-5 تغییر موتور

9-6 تغییرات در فاصله عرضی بین چرخ‌ها

 

10 کلیات

10-1 انجام عملیات جوشکاری بر روی موتور، سیستم انتقال قدرت و محورها مجاز نیست.

10-2 اورهنگ خودرو بایستی طوری در نظر گرفته شود که زاویه ترک آن از 11 درجه کمتر نشود.

شکل 11 – حداقل زاویه ترک خودرو

 

10-3 به عنوان یک قاعده کلی حداکثر مقدار بیرون زدگی طولی بار از شاسی نباید از 5/1 برابر حداکثر عمق شاسی (H) بیشتر شود. مگر اینکه سازه اتاق بار، توانایی تحمل بارهای وارده را داشته باشد.

 

11 تغییرات بر روی شاسی

11-1 سوراخکاری شاسی

11-2 به عنوان قاعده کلی باید برای نصب اجزا یا واحدهای اضافی بر شاسی از سوراخ‌های موجود که کارخانه سازنده فراهم آورده، استفاده شود.

11-3عملیات سوراخکاری بر روی شاسی در موارد زیر مجاز نیست:

  • سوراخکاری بر بال تیرهای طولی، مجاز نیست. به استثنای مواردی که نصب تیر عرضی عقب ایجاب نماید.
  • در نقاط دارای تنش‌های زیاد مانند تکیه گاه فنرها و در فاصله حداقل 70 میلی‌متری مقاطعی از تیر طولی که سطح مقطع تغییر می‌کند عملیات سوراخکاری نباید صورت گیرد.

11-4 سوراخ‌های موجود بر روی شاسی نبایستی با عملیات جوشکاری پر شوند و در صورت وجود شوراخ در نقاط حساس مانند تکیه گاه‌های فنر و محل‌های تغییر مقطع بایستی محل سوراخ با پیچ هم سایز با سوراخ پر شود.

11-5 کلیه سوراخکاری‌ها بر روی شاسی بایستی به وسیله دریل انجام گیرد و از سوراخکاری یه وسیله برش شعله اجتناب شود.

11-6 در مواردی که برای نصب قفسه، براکت و غیره لازم است سوراخ‌های جدید ایجاد شود، سوراخ‌ها باید بر قسمت جان عمودی تیرهای طولی ایجاد شده و پلیسه گیری و برقو زدن سوراخ‌ها نیز باید با دقت انجام شود.

11-7 قطر سوراخ‌ها (D) باید متناسب با ضخامت شاسی بوده و به عنوان یک قاعده کلی نباید از 15 میلی‌متر الی 17 میلی‌متر تجاوز کند. البته در صورتی که دستورالعمل شرکت خودروساز مبنی بر تعیین حداکثر قطر سوراخ ارائه شده باشد؛ این دستورالعمل قابل اجرا است.

11-8 فاصله مرکز سوراخ‌ها تا لبه‌های شاسی (C) نباید کمتر از 50 میلی‌متر باشد. هیچگاه فاصله سوراخ‌ها از یکدیگر (B) نباید کمتر از 50 میلی‌متر یا سه برابر قطر بزرگ‌ترین سوراخ (هر کدام که کوچک‌تر است) باشد. در صورت وجود دستورالعمل کارخانه‌ای خاص برای هر خودرو برای سوراخکاری شاسی، این دستورالعمل معتبر خواهد بود.

11-9 قطر سوراخ‌های ایجاد شده نباید بیشتر از یک میلی‌متر از قطر پیچ در نظر گرفته شده، بزرگ‌تر باشد.

11-10 تمامی سوراخ‌ها نباید در یک امتداد بر روی شاسی ایجاد شوند و ترجیحا باید به صورت متناوب قرار گیرند.

شکل 12 – محل قرارگیری سوراخ‌ها بر روی جان تیر

 

راهنمای شکل:

B فاصله مرکز سوراخ‌ها از یکدیگر

C فاصله مرکز سوراخ‌ها از لبه شاسی

D قطر سوراخ

 

12 برش شاسی

12-1 تیرهای طولی را می‌توان تنها در ناحیه اورهنگ عقب هم به طور عمودی و هم به طور مورب برش داد.  برش تنها بعد از محور انتهایی مجاز بوده و نمی‌توان خودرویی با شاسی بلند را به شاسی کوتاه و بالعکس تبدیل کرد.

12-2 برش نباید از سوراخ‌های موجود بر تیرهای طولی عبور کند.

شکل 13 – نحوه برش شاسی با توجه به محل قرارگیری سوراخ‌ها

12-3 در نقاطی که پروفیل تغییر می‌کند و نیز در نقاطی که تمرکز تنش وجود دارد، عملیات برش مجاز نیست.

12-4 هرگز نباید برای انجام عملیات برش از شعله استفاده شود.

12-5 برش و برداشتن قسمتی از شاسی در ناحیه میانی به استحکام شاسی آسیب رسانده و ممنوع است.

شکل 14 – برش و برداشتن شاسی در ناحیه میانی مجاز نیست

 

13 جوشکاری بر روی شاسی

13-1 به عنوان قاعده کلی، جوشکاری بر روی شاسی و اجزای عملیات حرارتی شده نباید انجام شود به جز در هنگام تقویت شاسی با پروفیل تقویت کننده و یا تغییر در اورهنگ عقب خودرو که در این موارد نیز رعایت موارد ذیل ضروری می‌باشد. به هر حال دستورالعمل شرکت خودروساز در این خصوص معتبر خواهد بود.

13-2 جوشکاری بر روی سازه‌های حمال شاسی ممنوع است.

13-3 به عنوان یک قاعده کلی جوشکاری در محدوده اورهنگ عقب شاسی مجاز شمرده می‌شود مگر در مواردی که شرکت خودروساز آن را منع کرده باشد.

13-4 نوع جوش و الکترود مناسب برای جوشکاری بایستی متناسب با جنس شاسی انتخاب و به کار برده شود.

13-5 قبل شروع به انجام عملیات جوشکاری می‌بایستی اتصالات مثبت و منفی باتری، دینام و در صورت وجود اجزای سیستم ضد قفل ترمز جدا شوند.

13-6 کلیه سیم‌ها و اجزای الکتریکی و الکترونیکی در فاصله 1 متری منطقه جوشکاری و محل اتصال زمین (ارت) باید جدا شوند. همچنین باید مراقب اجزای آسیب پذیر دیگر مانند اجزای پلاستیکی، فنرهای بادی و پارابولیک بود.

13-7 مخزن سوخت و لوله‌های آن در صورت قرار گرفتن در مجاورت محل جوشکاری بایستی از خودرو جدا شوند.

13-8 اتصال زمین (ارت) نباید به اجزایی مانند محورها، فنرها، موتور و سایر اجزای سیستم انتقال قدرت متصل شود. قطعات این مجموعه‌ها در اثر عبور جریان به یکدیگر جوش خورده و جرقه‌های احتمالی حین جوش موجب بروز آسیب‌های جدی بر روی این اجزا می‌گردد.

شکل 15 – اتصال زمین در حین جوشکاری نباید در نواحی مشخص شده باشد

13-9 حداقل طول پاس جوش بایستی 30 میلی‌متر بوده و فاصله بیم جوش‌ها از 30 تا 50 میلی‌متر باشد.

13-10 تیر جوشکاری شده باید به آرامی و به طور یکنواخت خنک شود. خنک کاری توسط هوای فشرده، آب یا هر وسیله دیگر مجاز نیست.

13-11 برای اطمینان از نفوذ مناسب جوش در صورت امکان بایستی جوشکاری از هر و سمت انجام گیرد و مواد اضافه روی جوش را به وسیله سنگ زنی در راستای طول تیر باید تمیز کرد.

شکل 16 – نحوه صحیح و غیر صحیح جوشکاری و سنگ زدن شاسی

 

13-12 سطح مقطع و طول پاس جوش، تعداد و توزیع جوش‌های پرکن باید برای انتقال ممان خمشی و برشی مقطع کافی باشند.

13-13 به عنوان بخشی از فرآیند جوشکاری لازم است قسمت‌هایی از شاسی که قرار است جوشکاری شود، از رنگ و زنگ زدگی‌های احتمالی پاک شود. پس از تکمیل قسمت‌های اصلاح شده باید کاملا با مواد ضد زنگ محافظت شوند.

13-14 در فاصله 15 میلی‌متری از لبه‌ها و خم‌های فلنج شاسی (نواحی هاشور خورده در شکل زیر) به هیچ وجه نباید جوشکاری کرد به جز در زمان اتصال ریل شاسی.

شکل 17 – جوشکاری در نواحی هاشور خورده مجاز نمی‌باشد.

14 جایگزین پیچ به جای پرچ

14-1 برای قسمت‌هایی که لازم است اتصالات پرچی اصلاح شوند، می‌توان پرچ‌های فوق را با پیچ‌هایی هم اندازه با قطر سوراخ‌ها که مقاومت لازم برای اتصال را دارند، جایگزین کرد. این پیچ‌ها باید از موادی با حداقل رده مقاومتی 8.8 ساخته شوند. مهره‌های به کار رفته باید خود قفل بوده یا به نحوی از لقی آنها جلوگیری شود. تحت هیچ شرایطی نباید از پیچ بدون واشر فولادی استفاده کرد.

14-2 باید توجه داشت که از پیچ‌های نیم دنده جهت اتصال استفاده نمود. طول قسمت رزوه نشده پیچ (L) را می‌توان از رابطه زیر محاسبه کرد:

t1 + t2 > L > t1 + 0.5 * t2

شکل 18 – طول قسمت رزوه شده در پیچ‌های نیم دنده

15 تیرهای عرضی

15-1 نصب تیر عرضی برای هر طول افزوده شده به شاسی بیش از 600 میلی‌متر توصیه می‌شود.

15-2 فاصله هر دو تیر عرضی از یکدیگر نباید بیشتر از 1000 یا حداکثر 1200 میلی‌متر باشد.

15-3 در صورت نیاز به نصب تیر عرضی تکمیلی، الزامات زیر در تیر عرضی نصب شده بایستی لحاظ شود:

15-4 تیرهای عرضی بایستی مقطع ناودانی یا کلاه (hat) داشته باشند. مقاطع پروفیلی بسته نظیر قوطی و لوله به دلیل دارا بودن صلبیت و مقاومت در برابر پیچش، نباید به کار برده شوند.

 

16 الزامات کلی

16-1 موارد زیر بایستی در هنگام طراحی و ساخت اتاق بار رعایت شوند:

16-1-1 اتصالات اتاق بار بایستی توانایی تحمل بارهای ناشی از وزن اتاق بار و همچنین نیروی ناشی از بارگذاری را در شرایط بحرانی (مانند ترمزگیری، دور زدن و…)  داشته باشند.

16-1-2 بخش عمده نیروهای اتاق بار باید به صورت مستقیم به شاسی خودرو وارد شوند.

16-1-3 حداقل ضریب اطمینان قابل قبول برای نصب اجزای اتاق بار هنگامی که تحت تاثیر شرایط حداکثر بارگذاری هستند پس از طراحی در حالت استاتیک باید برابر 3 در نظر گرفته شوند، بدون اینکه به حداکثر تنش کششی مجاز (تنش تسلیم) آن ماده برسد.

16-1-4 بر روی خودروهای شاسی لخت متداول، ناپیوستگی بزرگی در صلیبت ساختار کلی شاسی در قسمت جلوی اتاق بار وجود دارد که باعث ایجاد تمرکز تنش در همین محل می‌شود. این تاثیر باید به وسیله امتداد دادن شاسی اتاق بار به سمت بیرون از جلوی اتاق بار و بدون استفاده از هرگونه وسیله اتصال دهنده در آن ناحیه به حداقل برسد. قسمت انتهایی شاسی اتاق بار در جلوی آن بایستی یک بار گسترده به شاسی اصلی خودرو وارد کند. بنابراین شاسی اتاق بار باید به میزان نشان داده شده در شکل زیر از اتاق بار در قسمت جلوی آن بیرون زده و به یکی از اشکال زیر درآید. شکل زیر دو نمونه از نحوه این عمل را نشان می‌دهد.

شکل 19 – نحوه شکل دهی انتهای شاسی اتاق بار در قسمت جلوی آن

در ناحیه هاشور خورده در شکل 4 هیچگونه اتصالی نباید قرار گیرد. الزامات شرکت خودروساز در مورد این ناحیه باید در نظر گرفته شود.

شکل 20 – نحوه اتصال شاسی اتاق بار به شاسی خودرودر قسمت جلوی آن

4-1-5 برای جلوگیری از حرکت اتاق بار در راستای طول شاسی استفاده از دو اتصال صفحه ماهی برای تمامی روش‌های اتصال معرفی شده ضروری است. این دو اتصال باید در دو طرف (یکی در سمت راست و دیگری در سمت چپ) خودرو تا حد امکان نزدیک به محور عقب باشند.

17 الزامات جزئی

17-1 الزامات جزئی زیر باید در نظر گرفته شوند:

17-1-1 پایین‌ترین سوراخ صفحات اتصال بایستی کاملا پایین‌تر از تار خنثی شاسی اصل باشد. لبه پایین صفحه اتصال بایستی تا حد ممکن به بال تیر شاسی نزدیک باشد تا از ایجاد ترک بر روی شاسی جلوگیری شود.

17-1-2 محل اتصالات اتاق بار به شاسی باید به نحوی انتخاب شوند که:

17-1-2-1 در رابطه با تغییر مقطع عرضی شاسی و نیز نقاط اتصال سیستم تعلیق و سایر اتصالات باید تمرکز تنش در شاسی حداقل نگه داشته شود.

17-1-2-2 بازرسی‌های عادی و همچنین تعمیر و نگهداری بایستی به سادگی بر روی اتصالات و قطعات مجاور آن بر روی خودرو قابل انجام باشد.

17-1-2-3 بایستی فاصله کافی بین اتصالات و قطعات متجرک مانند شفت گاردان، رابط‌های تعلیق و غیره وجود داشته باشد.

17-1-3 از پیچ‌های استاندارد متریک با رده مقاومتی 10.9 یا 8.8 با مهره‌هایی با رده متناسب برای بستن اتصالات اتاق بار به شاسی خودرو باید استفاده شود.

17-1-4 سوراخ کاری بر روی جان تیز شاسی جهت بستن اتصالات بایستی مطابق با بندهای مطرح شده در فصل دوم این استاندارد صورت گیرد.

17-1-5 هنگامی که فلزات غیر هم جنس به وسیله پیچ به هم متصل می‌گردند، برای جلوگیری از خوردگی ناشی از الکترولیز باید اکسید روی و یا ترکیبات مشابه جداکننده و یا سایر تجهیزات تایید شده به کار برده شود.

 

18 شاسی اتاق بار

18-1 به طور کلی، زیر کاربری به دو دسته تقسیم می‌شود:

دسته اول زیر کاربری‌هایی که دارای شاسی اتاق بار هستند. برای اتصال این دسته از کاربری‌ها به خودرو، شاسی این زیر کاربری به شاسی خودرو به وسیله اتصالات ذکر شده، بسته خواهد شد.

دسته دوم زیر کاربری‌هایی هستند که شاسی اتاق بار ندارند. این اتاق بارها دارای کنسول‌هایی هستند که این کنسول‌ها بر روی شاسی خودرو قرار گرفته و به وسیله اتصالات ذکر شده، به شاسی خودرو متصل می‌گردد.

18-2 اتاق بارهایی را می‌توان با کنسول و بدون شاسی اتاق بار ساخت که ساختار آنها به نحوی باشد که در راستای طول خود ذاتا در مقابل پیچش صلب باشند مانند تانکر و یا اتاق بارهای مشابه. بنابراین طراحی و ساخت اتاق بار با شاسی یا با کنسول بر عهده کاربری ساز است.اما اینکه شاسی یک خودرو قابلیت تحمل بارهای متمرکز ناشی از اتصال با کنسول را داراست یا خیر باید توسط خودرو ساز اعلام شود.

 

18-3 برای نصب بسیاری از انواع کاربری ها بر روی شاسی خودرو، وجود شاسی کاربری لازم است. هدف از این شاسی افزایش مقاومت ساختاری شاسی خودرو نیست؛ بلکه باعث گسترده شدن بارهای متمرکز ناشی از کاربری به شاسی خودرو می‌شود. همچنین این شاسی امکان افزودن اجزای اضافی و یا قطعات مختلف را به خودرو فراهم می‌کند.

18-4 عرض شاسی اتاق بار باید برابر عرض خارجی شاشی خودرو باشد و همانند شکل محیطی آن باشد. همچنین این شاسی باید پیوسته بوده و تیر اصلی آن به صورت یک تکه ساخته شده باشد. این شاسی باید تا حد امکان در مقابل پیچش انعطاف پذیر باشد.  لذا پروفیل با مقطع U شکل (ناودانی) برای تیر اصلی توصیه می‌شود. ضخامت این پروفیل باید با توجه تناژ خودرو و نوع کاربری محاسبه و انتخاب گردد.  حداقل ضخامت این پروفیل باید 5 میلی‌متر باشد. تیرهای عرضی شاسی اتاق بار بایستی تا حد امکان بر روی تیرهای عرضی شاسی خودرو قرار گیرند. با اتصال شاسی اتاق بار بر روی شاسی خودرو، اتصالاتی که از قبل روی شاسی خودرو نصب شده اند نباید جدا شوند. در شکل 22 نمونه‌ای از شاسی اتاق بار ساخته شده مطابق با الزامات فوق و نصب شده بر روی شاسی خودور نشان داده شده است.

شکل 22 – نحوخ قرارگیری شاسی اتاق بار بر روی شاسی خودرو

 

18-5 ابتدای شاسی اتاق بار در طول شاسی خودرو باید تا حد امکان جلوتر از براکت اتصال عقب فنر محور جلو قرار گیرد. اگر تعلیق محور جلو از نوع بادی است، توصیه می‌شود که فاصله a که در شکل 23 نشان داده شده است، کمتر یا مساوی 600 میلی‌متر باشد.

یادآوری: a فاصله مرکز چرخ جلو تا لبه ابتدایی شاسی اتاق بار است.

شکل 23 – محل قرارگیری ابتدای شاسی اتاق بار نسبت به تکیه گاه فنر

 

شکل 24 – تیرهای عرضی با پروفیل بسته و مهارهای صلیبی شکل جهت افزایش پایداری خودرو

19 انتخاب نوع اتصال

19-2-1 اتصالات صلب

این اتصالات کاملا صلب بوده و در صورت استفاده از این نوع اتصال جابجایی نسبی بین شاسی اتاق بار و شاسی خودرو وجود نخواهد داشت. این اتصالات فاصله بین دو شاسی را ثابت نگه داشته و آن را محکم به هم متصل می‌کند. انواع اتصالات در زیر آورده شده است.

 

19-2-1-1 اتصال پیاله ای

این اتصال از دو پایه تشکیل شده که یکی بر روی شاسی اتاق بار و دیگری بر روی شاسی خودرو بسته می‌شود. این دو پایه به وسیله پیچ و مهره به یکدیگر بسته خواهند شد. در هنگام استفاده از این نوع اتصال، الزامات زیر باید رعایت شوند:

الف- بین شاسی خودرو و شاسی اتاق بار و همچنین تیرهای عرضی آنها بایستی فاصله وجود داشته باشد.

ب- برای جلوگیری از انعطاف و خم شدن تیر شاسی، پایه‌های این اتصال حداقل باید تا نصف عمق شاسی گسترده شده باشند.

پ- همانند نوع نشان داده شده در سمت راست شکل زیر، این پایه‌ها می‌توانند طوری طراحی شوند تا از وارد شدن تنش برشی به پیچ اتصال دهنده آن جلوگیری شود.